İçeriğe geç
İşlem Sırası
← Finkenriek Mezarlığı'na geri dön

Finkenriek Mezarlığı · Hamburg-Wilhelmsburg

Finkenriek Müslüman Mezarlığı'nın Tarihi

Bir otoyol için 41 mezarın taşınmasından, kendi mescidi ve gusülhanesi olan bir Müslüman mezarlığı nasıl doğdu: Proje Wilhelmsburg'daki aileler için neden bu kadar önemli, kim üstlendi ve bir zorunluluktan nesiller boyu sürecek bir yer nasıl ortaya çıktı.

Finkenriek Mezarlığı'ndaki Müslüman mescit ve gusülhanesinin, önündeki mezar alanıyla birlikte havadan görünümü
Mescit ve gusülhane ile Müslüman mezar alanı; her ikisi de Mekke'ye doğru yönlendirilmiştir.Fotoğraf: Islamische Friedhöfe, drone çekimi, Eylül 2026

Projenin arkasındaki hikâye

Kendi mescidi ve gusülhanesi olan bir Müslüman mezar alanı kendiliğinden ortaya çıkmaz. Finkenriek'te bunun için bir otoyol, kapıları açan bir siyasetçi ve bu işi üstlenen, cemaatin içinden bir girişimci gerekti.

Neden önemli

Müslümanların Hamburg'da kalabileceği bir yer

Wilhelmsburg'da 1960'lı yıllardan beri, çoğunun kökleri Türkiye'de olan pek çok Müslüman aile yaşıyor. Çocukları ve torunları burada doğdu, burada çalışıyorlar, buraya aitler. Yine de biri vefat ettiğinde, Elbe adasında İslami usule göre eksiksiz bir defnin mümkün olduğu bir yer yoktu: ne cenaze yıkamak için bir oda ne de cenaze namazı için bir alan; yalnızca birkaç mezarın bulunduğu küçük bir parsel.

Bu yüzden ailelerin çoğu vefat eden yakınlarını Türkiye'ye naklettirdi. Bu pahalıdır, günler sürer ve mezar sonrasında yakınlardan binlerce kilometre uzakta kalır. Hemen yakında, kendi gusülhanesi olan bir Müslüman mezarlığı şu anlama gelir: Vefat edenler ailelerinin yaşadığı yerde kalır ve aileler mezarlarını ziyaret edebilir.

Neden bu proje

Mezarları taşımaktan fazlası

2017'de, planlanan A 26 Doğu otoyolunun tam olarak Finkenriek'teki eski Müslüman mezar alanının altından geçeceği netleşir. 41 mezar güzergâhın üzerindedir. En kolay yol, mezarları mezarlığın başka bir yerine taşıyıp işi orada bırakmak olurdu.

Tam da bunun olmaması gerekiyordu. Madem mezarların açılması gerekiyordu, ki bu İslam'da yalnızca istisnai durumlarda caizdir, o zaman vefat edenler onurlu ve kalıcı bir alana gelmeliydi: daha önce hiç defin yapılmamış toprağa, Mekke'ye yönelik olarak ve cemaatlerin yaklaşık on beş yıldır istediği mescit ve gusülhaneyle birlikte. Böylece bir mezar naklinden, Hamburg'un güneyinde İslami defin için yeni bir başlangıç doğdu.

„Sıradan bir konutu yıkmak zorunda olmakla bu bağlamda vefat etmiş insanların mezarlarını nakletmek zorunda olmak arasında elbette fark var. Bu, yakınları için son derece büyük bir duygusal yük.“

Daniela Jung, DEGES Proje Yöneticisi, NDR'de

Arkasındaki insan

Osman Kimil: Birinin bu işi üstlenmesi gerekiyordu

Osman Kimil Hamburg'da bir girişimci ve yıllardır Müslüman cemaatlerin dini meseleleri için aktif olarak çalışıyor. Cami derneklerini, imamları ve aileleri tanıyor; yıllar içinde siyaset ve yönetimde de geniş bir çevre edindi.

Projeyi Müslüman tarafta kimin üstleneceği sorusu gündeme geldiğinde, toplulukta bu göreve kendini adamak isteyen başka kimse çıkmadı. Böyle bir girişim yıllarca süren görüşmeler, sayısız randevu ve yakınları nakledilecek ailelere karşı büyük bir sorumluluk demektir. Osman Kimil bu işi üstlendi.

2017: Başlangıç

Dr. Herlind Gundelach, Osman Kimil'e başvurur

Eski Hamburg Senatörü Dr. Herlind Gundelach, Osman Kimil'i cemaatler için yaptığı çalışmalardan tanıyordu. 2017'de otoyol planları netleşince ona başvurur: Proje doğru şekilde hayata geçirilmeli; mezarların basitçe taşınması olarak değil, mescidi ve gusülhanesiyle tam teşekküllü bir Müslüman mezarlığı olarak.

İkisi projeyi birlikte başlatır: Gundelach siyaset ve yönetimdeki bağlantılarıyla, Kimil Müslüman cemaat içindeki desteğiyle. Amaçları aynı zamanda projeyi Müslüman topluluğa tanıtmak ve onu en başından sürece dahil etmektir.

Bir yılı aşkın planlama

Neye izin var ve nasıl uygulanır?

İlk taş konmadan önce yalnızca planlamayla bir yıldan fazla zaman geçer. Masada Müslüman cemaatler ve imamları, Hamburg şehri, şehir planlama ve otoyolun yapımcısı olarak DEGES oturur. Osman Kimil, Müslüman taraftaki organizasyonu üstlenir: Tarafları bir araya getirir, soruları toplar ve cevapları cemaatlere iletir.

Temel dini sorular söz konusudur: Mezarlar hangi şartlarda nakledilebilir? Vefat edenlere bu sırada nasıl davranılmalıdır? Yeni alanda daha önce hiç defin yapılmamış toprağa defnedilmesi ve kabir huzurunun kalıcı olarak korunması nasıl sağlanır? Yıkama odası ne büyüklükte olmalı, kadınlar ve erkekler nasıl ayrılmalı, cenaze namazı nerede kılınmalı ve her şey Mekke'ye nasıl yönlendirilmeli? İmamların isteği üzerine tasarım Müslüman bir mimardan gelir: Zürih'ten Medine Altiok.

Mescit ve gusülhanenin baklava desenli ve tuğladan meşrebiye kafesli cephesi
Baklava deseni ve tuğla kafesler: Medine Altiok'un tasarladığı haliyle tamamlanmış cephe.Fotoğraf: Islamische Friedhöfe arşivi

Neden bu kadar emek verdi

“Vefat edenler burada, Hamburg'da kalmalı”

Osman Kimil bu sorunun cevabını 2020 yazındaki teslim töreninde NDR'ye bizzat verdi. Onun için mesele, Müslümanların hayatlarını geçirdikleri şehirde son istirahatlerine de kavuşabilmeleri ve ailelerinin başka bir ülkeye gitmek zorunda kalmadan mezarları ziyaret edebilmesiydi.

Buna, nakledilmek zorunda kalan 41 kişinin ailelerine karşı duyulan sorumluluk da eklendi. Mezarları madem açılacaktı, sonunda gelecek nesillere de hizmet edecek kalıcı bir şey ortaya çıkmalıydı.

„Benim için şahsen çok önemliydi: Vefat edenler burada, Hamburg'da kalabilmeli ve memleketlerine geri götürülmek zorunda olmamalı.“

Osman Kimil, Wilhelmsburg'daki İslami cemaatlerin temsilcisi, 2020'deki teslim töreninde NDR'ye

„Vatan, ölülerinin yattığı yerdir.“

Hikmetli söz, kime ait olduğu bilinmiyor
2020 yazında yeni tamamlanan mescit ve gusülhane, önündeki mezarlık alanı henüz boş
2020 yazı: Bina tamamlandı, önündeki mezarlık alanı henüz boş.Fotoğraf: Islamische Friedhöfe arşivi

Sonuç

2020: Her şey tek bir yerde

28 Temmuz 2020'de mescit ve gusülhane, 104 yeni mezar yeriyle birlikte İslami cemaatlere teslim edilir. O zamandan beri Finkenriek'te eksiksiz bir İslami defin mümkündür: cenaze yıkama, cenaze namazı ve tabutsuz, Mekke'ye yönelik kabre defin. Bina sonraki yıllarda birçok mimarlık ödülüne aday gösterilir ve ödüllendirilir. Bunun adım adım nasıl gerçekleştiğini bu sayfanın sonundaki kronoloji gösteriyor.

Çadır çatılı ve üstü kapalı ön avlulu mescit ve gusülhane, yukarıdan
Ödüllü bina bugün: çinko çadır çatı, kum rengi tuğla, üstü kapalı ön avlu.Fotoğraf: Islamische Friedhöfe, drone çekimi, Eylül 2026

Bir Bakışta

Projenin başlangıcı
2017, A 26 otoyolu planlamasıyla
Planlama süreci
bir yılı aşkın, 2017'den 2018'e
Projeyi başlatanlar
Osman Kimil ve Dr. Herlind Gundelach
Nakledilen mezarlar
eski alandan 41 mezar, Kasım 2019
Yeni mezar alanı ile mescit ve gusülhane
28 Temmuz 2020'de teslim edildi
Bugünkü mezar yeri sayısı
104 (1. yapım aşaması), tamamlandığında 540'a kadar
İnşa eden ve finanse eden
DEGES, yaklaşık 2,2 milyon Euro, A 26 otoyolunun telafisi olarak
Gusülhane için bekleme süresi
yaklaşık 15 yıl, 2005'ten 2020'ye
Mekke yönündeki ilk mezar
2000'li yıllar, Müslüman cemaatin başvurusu üzerine

Kimler katkıda bulundu

Müslüman mezarlığı pek çok katılımcının ortak eseridir: cemaatler, siyaset, idare, planlamacılar ve zanaatkârlar. En önemlileri bir bakışta.

  • Osman Kimil

    Hamburglu girişimci, Müslüman cemaatlerin dini meseleleri için aktif; 2017'den itibaren projenin Müslüman taraftaki organizasyonunu üstlendi, planlamaya, mezar nakline ve yeni binaya eşlik etti

  • Dr. Herlind Gundelach

    Eski Hamburg Senatörü; 2017'de Osman Kimil'e başvurdu ve projeyi onunla birlikte başlattı

  • Süderelbe bölgesindeki Müslüman cemaatlerin imamları ve temsilcileri

    Gusülhaneyi talep ettiler; mezar nakli, mekân programı ve tasarım konusunda görüş bildirdiler, mimarın seçiminde yer aldılar

  • DITIB, SCHURA ve VIKZ

    İslami usule göre cenaze işlemlerini düzenleyen 2012 Hamburg Devlet Antlaşması'nın taraf kuruluşları

  • DEGES Deutsche Einheit Fernstraßenplanungs- und -bau GmbH

    Hamburg adına yapı sahibi ve genel planlama; proje yönetimi Daniela Jung

  • Hamburg Özgür ve Hansa Şehri, Ekonomi, Ulaştırma ve İnovasyon Dairesi

    Otoyol projesinin işvereni, vatandaş bilgilendirmesinin yayıncısı

  • Hamburg-Mitte İlçe İdaresi, Finkenriek Mezarlık İdaresi

    2024'e kadar mezarlığın işletmecisi; mezar alanı ve işletme konularında koordinasyon

  • Medine Altiok Architektur, Zürich (Medine Altiok, Carol Kan)

    Mescit ve gusülhanenin tasarımı ve genel planlaması

  • asdfg Architekten, Hamburg

    Detay planlaması, ihale ve şantiye denetimi

  • Cemterra GmbH (Heinrich Kettler) ve Brandenfels, Münster

    Mezar alanının mezarlık ve peyzaj planlaması

  • Carola Görge, Hamburg

    Taşıyıcı sistem planlaması

  • HLKSE Belp Ingenieure ve Sineplan, Hamburg

    Bina tesisatı

  • Applied Acoustics GmbH, Gelterkinden

    İbadet alanının akustiği

  • S/W Design, Zürich

    Yönlendirme ve tabela tasarımı

  • Jens Franke, Hamburg/Berlin

    Mimari fotoğraf

  • Hamburger Friedhöfe AöR

    1 Ocak 2025'ten bu yana mezarlığın işletmecisi

Mescit ve gusülhane ayrıntılı olarak

Binaya ilişkin en önemli bilgiler.

Adres
König-Georg-Deich 24, 21109 Hamburg
Planlama ve inşaat
2017'den 2020'ye, temel atma Mayıs 2019, teslim 28 Temmuz 2020
Kullanım alanı
2.300 m²'lik arsa üzerinde yaklaşık 220 m², saçak yüksekliği 3,70 m
Odalar
gusül odası, veda odası, iki bekleme odası, tuvalet ve lavabolar, teknik hacimler, musalla taşının bulunduğu üstü kapalı alan
Girişler
kadınlar ve erkekler için ayrı, birbirine eşdeğer iki giriş; gusül odasından ön avluya açılan süslemeli çift kanatlı kapı
Yön
bina ve mezarlar kıbleye, Mekke yönüne doğru
Malzeme
süslemeli duvar örgülü kum renkli klinker, önceden patine edilmiş çinkodan çadır çatı, kireç sıva, meşe ahşabı, çimento karolar
Özellikler
tavanlarda iki kubbe, altın kaplama mihrap ve kubbe, özel tasarlanmış halı, ibadet alanını bölmek için akustik perde
İnşaat maliyeti
yaklaşık 2,2 milyon Euro

Ödüller

  • BDA Hamburg Mimarlık Ödülü 2022, mansiyon
  • Almanya DAM Mimarlık Ödülü 2022, kısa liste
  • Arc Award 2022, kısa liste
  • AB Mies van der Rohe Ödülü 2022, adaylık
  • Mimarlık Günü 2021, seçilmiş proje
Gusül odasının süslü çift kapısının önünde musalla taşı bulunan üstü kapalı ön avlu
Saçağın altındaki musalla taşı: Cenaze namazı için vefat eden kişi burada hazırlanır. Sağda ve solda ayrı girişler.Fotoğraf: Islamische Friedhöfe arşivi

Kısaca kronoloji

Wilhelmsburg'daki ilk Müslüman ailelerden bugüne en önemli duraklar. Kaynaklar sayfanın sonunda yer alıyor.

  1. 1960'lardan 1990'lara

    Wilhelmsburg'da Müslümanlar var, ama vefat edenleri için bir yer yok

    1960'lardan itibaren misafir işçilerle birlikte pek çok Müslüman Wilhelmsburg'a gelir. Hamburg'da İslami mezar alanları yalnızca Ohlsdorf'ta (1941'den beri) ve Öjendorf'ta (1978'den beri) vardır, cenaze yıkama yalnızca Ohlsdorf krematoryumunda mümkündür. Ailelerin çoğu vefat edenleri Türkiye'ye naklettirir.

  2. 2000'li yıllar

    Mekke yönündeki ilk mezar

    Müslüman cemaatin başvurusu üzerine mezarlığın kenarında, pusulayla Mekke'ye yönlendirilmiş ilk mezar açılır. Buradan 25 ile 27 numaralı parsellerde, 2017'ye kadar 41 mezara ulaşan küçük bir alan doğar.

  3. 2005'ten 2016'ya

    Gusülhane talebi

    Müslüman dernekleri ve cami cemaatleri Wilhelmsburg'da bir gusülhane ve mescit ister. Hamburg-Mitte İlçe Meclisi'nde destek vardır, ama para yoktur.

  4. 2012

    Hamburg Devlet Antlaşması

    Hamburg, DITIB, SCHURA ve VIKZ ile devlet antlaşması imzalayan ilk eyalet olur. Tabutsuz defin mümkün hale gelir, İslami mezar alanlarında kabir huzuru kalıcı olarak korunur.

  5. 2017

    A 26 ve projenin başlangıcı

    Planlanan A 26 Doğu otoyolu Müslüman mezar alanının altından geçecektir. Dr. Herlind Gundelach ve Osman Kimil projeyi başlatır: Basit bir nakil yerine DEGES yeni bir mezar alanı ile mescit ve gusülhane inşa eder. Temmuz 2017'de Hamburger Abendblatt ilk tasarımı tanıtır.

  6. 2017'den 2018'e

    Bir yılı aşkın planlama

    Cemaatler, imamlar, Hamburg şehri, şehir planlama ve DEGES mezar naklini, mekân programını ve dini gereklilikleri birlikte belirler. Zürihli mimar Medine Altiok, Hanseatik ve İslami yapı kültürünü birleştiren bir bina tasarlar.

  7. Mayıs 2019

    Temel atma

    Temel atılır. Yeni mezar alanı, daha önce hiç defin yapılmamış eski bir depolama alanında oluşturulur.

  8. Kasım 2019

    41 mezarın nakli

    Eski alandaki mezarlar İslam'ın kurallarına göre ve yakınlarla istişare edilerek nakledilir.

  9. 2019'dan 2020'ye

    Pandemide inşaat

    Kum rengi klinker tuğladan, çinko çadır çatılı bina yükselir; kritik inşaat aşaması ilk korona karantinasına denk gelir.

  10. 28 Temmuz 2020

    Teslim

    DEGES mescit ve gusülhaneyi ve 104 mezar yerini İslami cemaatlere teslim eder. İnşaat maliyeti: yaklaşık 2,2 milyon Euro.

  11. 2021'den 2022'ye

    Ödüller

    2021 Mimarlık Günü, BDA Hamburg Mimarlık Ödülü'nde mansiyon, DAM Ödülü'nde kısa liste ve 2022 Mies van der Rohe Ödülü'ne adaylık.

  12. 1 Ocak 2025

    Hamburger Friedhöfe AöR'ye geçiş

    Finkenriek, Hamburg-Mitte İlçe Belediyesi'nden Hamburger Friedhöfe AöR'ye geçer.

  13. Bugün

    Gelecek nesiller için yer

    Tamamlandığında 540'a kadar mezar yeri mümkün olacak. A 26 Doğu otoyolunun kendisi henüz yapılmadı; plan onay sürecindeki görüşme 2026 sonu için öngörülüyor.

Finkenriek Müslüman Mezarlığı'nda cenaze defni

Finkenriek'te İslami bir cenazenin iletişim bilgileri, açılış saatleri, masrafları ve adımları mezarlık sayfasında yer almaktadır.

Mezarlık sayfasına gitSoru sorun

Kaynaklar

Bu sayfa, kamuya açık kaynakları özetlemektedir. Bazı bilgiler (örneğin nakledilen mezar sayısının 39 mu yoksa 41 mi, tamamlandığında mezar yeri sayısının 500 mü yoksa 540 mı olduğu) kaynaklar arasında küçük farklılıklar göstermektedir. Görüş ve düzeltmelerinizi iletişim formu üzerinden memnuniyetle alırız.

  1. 24hamburg: Hamburg'da İslam mezarlığı: Şehir iki milyon Euro'ya yeni mezar yerleri inşa ediyor (2020)
  2. Hamburger Abendblatt: Wilhelmsburg'da Müslümanlar için mescit inşa ediliyor (14 Temmuz 2017)
  3. Bauwelt: Hamburg-Finkenriek Mezarlığı
  4. BauNetz: Hansa usulü Mekke yönüne (24 Mart 2021)
  5. NZZ: Medine Altiok ile söyleşi (11 Mart 2021)
  6. DEGES: Finkenriek Mezarlığı mescit ve gusülhane bilgi föyü (PDF)
  7. DEGES / Hamburg Özgür ve Hansa Şehri: Müslüman mezar alanının yeniden düzenlenmesi broşürü (PDF)
  8. DEGES: A 26 Doğu Hafenpassage Hamburg
  9. DEGES: Mimarlık Günü 2021'de gusülhane ve mescit
  10. Hamburger Friedhöfe: Müslüman gusülhane ve veda evi
  11. Medine Altiok Architektur: Proje sayfası
  12. IslamiQ: Müslümanlar için yeni mezar alanı ve gusülhane (30 Temmuz 2020)
  13. BDA: BDA Hamburg Mimarlık Ödülü 2022 mansiyon
  14. asdfg Architekten: Proje açıklaması
  15. Swiss Arc: Proje verileri
  16. Hinz&Kunzt: Mekke yönündeki ilk mezar (2007)
  17. Wikipedia: Finkenriek Mezarlığı
  18. SCHURA Hamburg: Hamburg-Ohlsdorf İslami mezar alanının 75. yılı
  19. Hamburger Friedhöfe: Öjendorf'taki Müslüman mezarları

19 Ekim 2026